Åmdals Verk gruver

Om

Åmdals Verk i Tokke har ei lang gruvehistorie, og dette museet formidlar gruveverksemda i området. Vandringa i dei gamle kopargruvene er ei spanande oppleving for besøkande i alle aldrar. Publikum kan gå med guide inn i dei gamle gruvene «Hoffnung» og «Howard», passere «Sølvsynken», gå opp ei trapp i «Ingeborg-sjakt» og halde fram til den underjordiske verkstaden «Smia». Undervegs kan ein sjå ned i delen av gruva som i dag ligg under vatn. Fleire tablå viser gruvearbeid frå mellomalder og 1800-tal med dokker, ljos og lyd.

Det tilbys to nær timelange omvisingar til Smia per dag i opningssesongen. Ingen av turane i gruva er eigna for rørslehemma personar. Maks 50 personar per tur:

• Billett kan kjøpast i resepsjonen på museet
• Den kortaste turen i gruva tar ca. 40-50 minuttar
• Omlag 1 km lang
• Turen innheld ei trapp i Ingeborgs sjakt med 42 trinn.
• Born må vere så store at dei kan gå støtt på eiga hand. 

For dei som har meir tid og vil ha ei større utfordring kan Åmdals Verk gruver tilby «langturen» til Cross Cut, ein halvannan times tur med guide kvar dag. Med langturen er fleire gruvegangar gjort tilgjengeleg for publikum, innan ein kjem ut i dagsljoset og attende langs ei kulturminneløype, ein fin sti frå gruvetida.

• Billettar kan ikkje bookast på førehand. Møt opp og kjøp billett på museet. I høgsesong (juli) kan det bli mange som vil vere med, så ver ute i god tid.
• Langturen er på 2,3 kilometer, der 1 km går inne i fjellet
• Turen tar om lag 1,5 time 
• Alle må vere med attende til museet
• Turen inneheld både Ingeborgs sjakt og Abels sjakt med 70 trinn. Trappene er bratte. Gruvegangane er delvis låge under taket. 
• Åtte års aldersgrense

MERK: Ta med gode sko og varme klede. Temperaturen i gruva er jamnt på 6-8 plussgrader!

I gruvene er det fleire historiske tablå. Det finst óg eit underjordisk forsamlingslokale der ein kan ha konsertar og andre tilstellingar for inntil 50  personar. 
Inne i museumsbygget kan du sjå ei innhaldsrik geologiutstilling, og hovudutstillinga byr på mekaniske modellar. I kafeen er det ei fotoutstilling som visar Åmdals Verk før og no, og det er mogleg å sjå video frå eit dykkeprosjekt i gruva. Få også med deg utstillinga i Bråjordet (tidlegare matbrakke) ute på tunet. Det finst i tillegg ei eiga lita gruve utandørs for born der dei kan leite etter stein. 

Historia om gruvedrifta 
Historia går attende til slutten av 1530-talet, då kong Kristian 3. av Danmark/Noreg sendte tyske bergmenn til Telemark for å starte gruvedrift. Det fyrste bergverket vart kalla Moisesberg. Dette ligg ikkje langt frå Åmdals Verk, men drifta her vara berre til rundt 1549.

Malmgangane på Åmdals Verk vart funne i 1689. Johan Pettersen Bergmann, borgarmeister i Christiania, søkte 29. mars 1690 «Oberbergamtet» i Kongsberg om privilegiar for Åmdal koparverk.

I 1691 kom drifta i gang, men konjunkturane svinga. Bergmann mista livet i eit forlis i 1701, og det gjekk gradvis nedover med drifta til ho skal ha blitt stansa i 1712. Koparverket har etter den tid hatt mange ulike eigarar, med korte og ofte lite lønsame driftsperiodar. Lang veg til kysten og høge fraktkostnader gjorde drifta utfordrande.

Verket hadde ein gullalder i andre halvdel av 1800-talet, med kontinuerleg drift gjennom fleire tiår. I 1870- og 1880-åra blei det investert i nytt utstyr som auka effektiviteten. Toppåret i perioden var 1884, med over 300 tilsette. Fram til 1907 hadde verket eigen skule. I tillegg hadde dei fattigvesen og eigen lege ved verket.

Siste driftsperioden var under 2. verdskrig. Okkupasjonsmakta kravde full drift gjennom heile krigen, verket blei ein Wehrwirtschaftsbetrieb. Etter freden i 1945 blei gruvedrifta lagt ned for godt. Sidan starten i 1691 har det blitt tatt ut om lag 1 million tonn bergmasse, og truleg utvunne meir enn 8000 tonn kopar.

Lyst til å veta meir? Sjekk ut denne: Podkast: 254 år med slit og samhald

Gruvene vart hjarta i ei urbanisert fjellbygd der gruvearbeidaren sin kvardag var avhengig av gode malmførekomstar og politiske tilhøve ute i Europa. Mange avanserte mekaniske modellar syner korleis den omfattande prosessen frå malm til kopar gjekk føre seg.

Gruveområdet er er rikt på mineralar, og omkransa av flott natur og turstigar. Sti i Skjerpenuten gjev informasjon om dei ulike gruvene. Prøv også Malmvegen, den historiske ferdselsvegen, der rallarane frakta malmen frå gruvene på Åmdals Verk over heia til Bandaksli. 

Sjekk også ut: Cross-Cut

HER KAN DU TA EI VIRTUELL VANDRING GJENNOM DELAR AV GRUVA!