Stålekleivloftet - eit av verdas eldste trebygg

Om

År etter år har loftet stått ruvande her i Eidsborg. Standhaftig i vær og vind, medan resten av verda har gått sin gang. Men nøyaktig kor mange år? Ser me på laftinga finn me ein teknikk som vart kalla for findalslaft eller findalshogg, som berre i nokre få tilfelle har vore i bruk i Noreg etter svartedauden i 1349.

Eldre blir loftet når me granskar ei runeinnskrift ved døra i andre høgda. Den lyder «​​​​​​Desse runer riste Vestein. Heil (ver helsa) den som riste og likeeins den som rår (tyder)», og er datert til ca. 1300. Men det stoppar ikkje der heller. Dei siste prøvene som er tatt av loftet syner at det truleg er frå 1184. Det er 17 år yngre enn det som kom fram under ein tidlegare NIKU-datering, men loftet kan framleis kallast eit av dei eldste trebygga i verda.

Stålekleivloftet er ein høg og staseleg bygning i dag, men opprinneleg var denne endå meir imponerande. Undersøkingar viser at det opprinneleg var ei takhøgde på vel tre meter i andre høgda, altså 60 cm høgare enn i dag. Rundt 1225 fekk loftet påbygd svalgang rundt andre høgda. Neste inngripande endring var då loftet vart lyft opp frå bakken og sett på stabbar og grime. Dette var i 1772. Tidleg på 1800-talet vart loftet kjøpt frå Lofthus til Vindlaus, og då heitest det at den nye eigaren ikkje tok seg råd til å leggje fullt tak og sette opp loftet utan svalgang. No vert svalgang reetablert for å sikre og ta vare på bygningen betre. 

Sjå 3D-modell av Stålekleivloftet: Stålekleivloftet 3D

Alderen er ikkje det einaste som er spesielt med loftet. Ifylge folketrua er bygningen det fyrste loftet som vart sett opp i Eidsborg, og det var ikke for kven som helst. Rundt 1200 eigde Åse Stålekleiv det meste av bygda, og var særdeles rik. Ho trengde ein stad å huse alt linet sitt, så sønene hennar bygde eit stort loft til dette formålet. Difor er loftet i daglegtale kalla Stålekleivloftet. Området ved loftet vart etter kvart ein eigen gard, kalla Lofthus. Derifrå vart loftet flytta til Vindlaus.

Les sagnet om Åse Stålekleiv